เขมรดำ การเมือง กฎหมาย ชีวิต และคุณธรรม ขำขำ...

Monday, November 21, 2005

การล่มสลายของพฤติกรรมฮั้ว (Cartel Behavior) ค้าปลีกน้ำมันในไทย

ในช่วงระยะเวลายาวนานนับสิบปีผ่านมาทุกท่านที่ใช้พาหนะขับเคลื่อนด้วยสารปิโตรเคมีอย่างน้ำมันคงจะทราบกันดีถึงราคาน้ำมันที่ไม่ว่าไปสถานีน้ำมันใดก็สามารถวางใจได้ว่าราคาไม่ต่างกันแม้จะคนละยี่ห้อก็ตาม ตลาดค้าปลีกน้ำมันในไทยนั้นต่างร่วมใจกันค้าน้ำมันตามราคามาตรฐาน การปรับราคาก็มักจะปรับขึ้นหรือลงไปพร้อมกันทำให้แทบไม่เกิดการแข่งขันใดๆแบบIntra brand หรือภายในยี่ห้อเดียวกัน เช่น ปั้มเชลล์หากไม่ตั้งอยู่ใกล้กันมากเกินไปก็จะไม่เกิดการแข่งขันแม้จะมีเจ้าของปั้มคนละคนกัน จะมีก็แต่แบบ Inter Brand คือระหว่างยี่ห้อด้วยที่ตั้ง ภาพลักษณ์ และการบริการแต่ไม่มีการแข่งขันทางด้านราคา ทำให้ผู้บริโภคหลายท่านรู้สึกว่าเข้าปั้มไหนก็ไม่ต่างกันนักและปั้มน้ำมันทั้งหลายก็สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสุขสบายแม้จะห่างกันเพียง 1 คูหากั้นก็ตาม แม้จะมีหลายยี่ห้อแต่ก็ไม่อาจถือได้ว่าผู้บริโภคมีทางเลือกมากนักเพราะตลาดปราศจากความหลากหลายทางด้านราคาและผู้บริโภคเองก็จำต้องยอมรับเอาราคานั้น

พฤติกรรมดังกล่าวในต่างประเทศโดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกานั้นถือว่าเป็นพฤติกรรมต้องห้ามตามกฎหมายป้องกันการผูกขาด Antitrust Law เพราะเป็นพฤติกรรมที่เรียกว่า Cartel หรือฮั้วนั่นเอง ในสหรัฐพฤติกรรมดังกล่าวถูกห้ามโดยเด็ดขาดด้วยหลักความรับผิดเด็ดขาดหรือ Per se Rule กล่าวคือหากสามารถแสดงให้ศาลเห็นได้ว่ามีการกระทำอันเข้าลักษณะดังกล่าวแล้วย่อมถือว่ามีความผิดทันทีโดยไม่อาจนำสืบเหตุเพื่อแก้ต่างได้ เพราะการกระทำดังกล่าวเป็นการจำกัดการแข่งขันโดยเสรีอย่างร้ายแรงและจะไม่เปิดโอกาสให้ผู้บริโภคสามารถแสวงหาสินค้าที่ราคาเหมาะสมที่สุดได้ ผู้ร่วมในการทำ Cartel ก็จะกอบโกยกำไรกันไปถ้วนหน้า แต่ทั้งนี้การทำ Cartel นั้นกลับมีจุดอ่อนอย่างมากกล่าวคือหากมีผู้ใดหักหลังผู้นั้นจะสามารถแย่งลูกค้าจากผู้ร่วมกระทำการรายอื่นได้อย่าง่ายดายและผลตอบแทนก็น่าสนใจกว่าการรวมตัวกันด้วย เพราะเหตุนี้การตกลงทำ Cartel จึงมีความเสี่ยงอย่างยิ่งทั้งทางกฎหมายและความเชื่อใจกันในกลุ่ม

หลายท่านอาจตั้งคำถามว่าหากเป็นเช่นนั้นแล้วเหตุใดการฮั้วน้ำมันถึงยังคงอยู่ได้จนถึงปัจจุบัน ผู้เขียนก็ต้องบอกว่าธุรกิจค้าปลีกน้ำมันในไทยมีปัจจัยต่างจากการค้าปลีกสินค้าอื่นๆ กล่าวคือลักษณะปั้มน้ำมันบ้านเรานั้นมีจำนวนมากและตั้งกันถี่มาก จนทุกยี่ห้อมีความเสี่ยงสูงหากปล่อยให้มีการแข่งขันทางราคาทุกยี่ห้อจะได้รับความเสียหายอย่างมาก อีกทั้งการฮั้วนั้นมีมาตั้งแต่กระบวนการก่อนถึงสถานีค้าปลีกน้ำมัน กล่าวคือ ประเทศไทยต้องนำเข้าน้ำมันราคาที่นำเข้าจึงไม่ต่างกันเพราะส่วนมากอาศัยราคาอิงตลาดสิงคโปร์หรือตลาดอื่น ผู้นำเข้าน้ำมันมีน้อยราย โรงกลั่นมีน้อยรายและส่วนมากถือหุ้นโดยบุคคลกลุ่มเดียวกัน (แม้Nomineeจะคนละคน) ราคาค่าการกลั่นจึงใกล้เคียงกันมาก เมื่อมาน้ำมันมาถึงแต่ละบริษัทก็เกิดการฮั้วราคากันเพื่อป้องกันการเกิดสงครามราคา หรือ Price War แล้วเอากำไรมาแข่งขันด้านการโฆษณาสร้าง Image ต่างๆ เพราะสงครามราคาที่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่ทุกบริษัทแล้วทั้งบริษัทที่ shallow pocket และ deep pocket ต่างก็มีความเสี่ยงเพราะการแข่งขันไม่ได้แข่งเชิงคุณภาพ แต่แข่งที่ลักษณะของสถานีค้าปลีกในแต่ละทำเลพร้อมกับ Image ของยี่ห้อ อีกทั้งในลำดับต่อมายังมีการกำหนดราคาขายหรือ Price Restrictionด้วย จึงเป็นการที่ฮั้วกันทั้งแนวดิ่ง (Vertical) และแนวราบ (Horizontal) จึงจะเกิดเพียงการแข่งขันเชิงราคาด้วยของแถมเท่านั้น เมื่อระบบมาเช่นนี้โอกาสการแข่งขันทางราคาจึงมีโอกาสเกิดขึ้นน้อยมาก
อีกเหตุผลหนึ่งก็คือความอ่อนแอของกฎหมายการแข่งขันทางการค้าของไทยที่ถึงแม้มีพระราชบัญญัติมาคุ้มครองแต่ไม่มีผู้ใดนำมาใช้เพราะคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้านั้นขึ้นอยู่กับกระทรวงพาณิชย์ จึงมักถูกปิดกั้นโดยกลุ่มธุรกิจที่อิงอำนาจการเมือง และผู้บริโภคของเรานั้นอ่อนแอและไม่ตื่นตัวเท่าที่ควรทั้งยังขาดแคลนความรู้ทางด้านกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคอีกด้วย

แต่เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2548 เกิดอุบัติการณ์อย่างหนึ่งขึ้นมา กล่าวคือ ไม่กี่วันก่อนหน้านี้ ป.ต.ท. ลดราคาค้าปลีกน้ำมันลงแต่ผู้เดียว(ไม่ทราบว่าเกี่ยวกับการสร้างภาพการแปรรูปรัฐวิสาหกิจหรือไม่) ต่อมาผู้ค้ารายอื่นก็พร้อมใจปรับราคาลงในวันถัดมา และปั้มบางจาก ปรับราคาลงเช่นกันโดยลดราคาเบนซิน แก๊ซโซฮอลล์ 91 ลงเป็นพิเศษเพื่อดึงกลุ่มรถญี่ปุ่น ซึ่งเป็นส่วนใหญ่ในตลาดให้หันมาเติม แก๊ซโซฮอลล์ 91 ที่มีอยู่แต่ที่บางจากเจ้าเดียว แม้จะบอกว่าเพื่อชาติและสิ่งแวดล้อมแต่แท้จริงแล้วย่อมมีการแฝงนัยทางการค้า ข่าวนี้ไม่เพียงเป็นข่าวดีแค่ราคาน้ำมันปัจจุบัน แต่เป็นการบ่งบอกถึงภาวะการแข่งขันค้าปลีกน้ำมันที่ตึงเครียดมากขึ้นในยุคเศรษฐกิจน้ำมันแพงและอาจเกิดการแข่งขันทางราคาระหว่างยี่ห้อ (Inter brand) ในที่สุด หากเกิดภาวะดังกล่าวขึ้นราคาน้ำมันในตลาดค้าปลีกย่อมจะลดลงจนถึงขีดที่ได้กำไรต่ำสุดเท่าที่จะทำได้ผลประโยชน์จากภาวะการณ์ดังกล่าวย่อมเป็นผลดีต่อผู้บริโภค

แต่อย่างไรก็ดีเนื่องจากการแข่งขันดังกล่าวย่อมก่อความเสียหายแก่กลุ่มผู้ค้าปลีกน้ำมันอย่างรุนแรงจนอาจต้องปิดตัวลงจึงมีความเป็นไปได้ว่าภาวะสงครามราคาอาจจะไม่ดำเนินไปจนถึงที่สุดแต่จะลดลงจนอยู่ในระดับที่พอรับได้เท่านั้น จากนั้นจึงอาจเข้าสู่วัฐจักรเดิมๆ เว้นแต่ น้ำมันบางยี่ห้อจะสามารถหา แหล่งน้ำมันสำเร็จรูปใหม่ที่มีราคาถูกกว่าได้นอกจาก ป.ต.ท. ไทยออยล์ และโรงกลั่นภายในประเทศอื่นๆซึ่งต่างก็มีพฤติกรรมในลักษณะ Cartel ค่ากลั่น แต่ทั้งนี้กำแพงภาษีและค่าขนส่งยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญ

ท้ายนี้ผู้เขียนเห็นว่าการลดราคาขายปลีกน้ำมันเฉพาะอย่าง เฉพาะยี่ห้อนั้นเป็นอาณัติสัญญาณที่ดี ถึงอนาคตการแข่งขันทางราคาค้าปลีกน้ำมันที่ผู้บริโภคจะเป็นผู้ได้รับประโยชน์มีทางเลือกทางราคามากขึ้น กว่าภาวะฮั้วราคาขายอย่างปัจจุบัน

1 Comments:

Anonymous Anonymous said...

Reading Lists in OPML and RSS Bandit
We are getting down to the end game for getting the Nightcrawler release of RSS Bandit .
Find out how to buy and sell anything, like things related to georgia highway construction on interest free credit and pay back whenever you want! Exchange FREE ads on any topic, like georgia highway construction!

November 21, 2005 3:36 PM

 

Post a Comment

<< Home